Tekst voor een tegeltje bedenken

Een tegel geeft je een vierkant, een rond veld daarbinnen en ongeveer zes regels. Dat is de hele ruimte. De meeste mensen schrijven eerst een zin en proberen die er daarna in te wringen. Andersom werkt beter: begin bij de ruimte en schrijf ernaartoe.

Begin bij de persoon, niet bij de zin

Beantwoord eerst één vraag: wat zou deze persoon herkennen als van zichzelf? Niet wat waar is over hem, en niet wat aardig is. Wat van hem is. Een zin die hij altijd zegt, een gewoonte waar iedereen hem mee plaagt, het ding waar zijn keuken om bekendstaat.

Dat antwoord is bijna altijd concreter dan een compliment, en daarom ook leuker om te lezen. ‘De liefste moeder van de wereld’ geldt voor heel veel moeders. ‘Hier gaat niemand met honger de deur uit’ geldt voor één.

Hoeveel er echt op past

De tekst staat in een rond veld, en dat heeft een gevolg dat je beter vooraf kunt weten. De middelste regels hebben de volle breedte van die cirkel. De bovenste en de onderste regel lopen over het smalle deel, dus die moeten korter. Een lange openingsregel dwingt het hele ontwerp kleiner om ruimte te maken.

• Zes regels is het praktische maximum. Drie of vier is waar de meeste goede tegels uitkomen.
• Houd de eerste en de laatste regel kort. Twee of drie woorden is ideaal.
• Zet de langste regel in het midden, waar de meeste ruimte zit.
• Minder regels betekent grotere letters. Een tegel van twee regels lees je vanaf de andere kant van de kamer, een van zes niet.
• Een witregel tussen twee gedachten mag, en werkt vaak beter dan een leesteken.

Breek de regel waar je stem stopt

Lees je tekst hardop en let op waar je vanzelf een adempauze neemt. Daar breek je af. Een regelovergang is een rust, en valt die verkeerd, dan struikelt de hele tekst bij het lezen.

De duidelijkste vorm daarvan is de grap: de clou hoort alleen op de laatste regel. Zet er nog iets bij en de timing is weg.

Kort wint van gevat

De verleiding is om geestig te zijn. Doe dat met mate. Een tegel wordt jarenlang door dezelfde persoon gelezen, en een grap die net iets te tevreden is met zichzelf gaat vervelen op een manier die een gewone, ware zin nooit doet.

De test: zou je deze regel op een dinsdagochtend in februari ook nog leuk vinden? Warmte veroudert goed. Gevatheid veroudert ongeveer zo snel als een verjaardagskaart.

Namen, datums en de valkuil van de volzin

Namen en datums zijn het sterkste wat je kunt toevoegen, en het makkelijkst om fout te doen. Kies één schrijfwijze en houd die vast: of ‘Anna & Sam, 2011’, of ‘Anna en Sam, sinds 2011’, niet allebei door elkaar. Controleer de spelling van een naam ook als je zeker weet dat je hem kent — je controleert op een typefout, niet op onwetendheid.

Vermijd volzinnen met bijzinnen. Die hebben leestekens nodig om te werken, en leestekens ogen op een tegel als rommel. Hak de zin liever in stukken, of kort hem in tot hij het zonder komma’s redt.

De gebruikelijke fouten

1. 1De hele boodschap opschrijven en dan hopen dat het past. Schrijf naar de ruimte toe.
2. 2Zes lange regels. Technisch kan het, leesbaar is het niet.
3. 3Hoofdletters voor nadruk. Dat plat de regel juist af.
4. 4Een spreuk overnemen zonder na te gaan wat hij betekent.
5. 5Een uitroepteken. Gebakken keramiek is al nadrukkelijk genoeg.
6. 6Hem niet één keer hardop lezen voor je bestelt. Tien seconden, en het vangt de meeste problemen.

Regels die je mag overnemen

Deze zijn geschreven naar de vorm hierboven: korte opening, langere middenregel, korte afsluiting. Neem ze over zoals ze zijn, of gebruik er een als raamwerk en verander de details.

Wil je liever van iets bestaands uitgaan, dan hebben de oude spreuken vier eeuwen schaafwerk achter de rug en zijn ze meestal al precies de goede lengte: zie bekende tegeltjeswijsheden of blader door de volledige verzameling tegeltjeswijsheid. Staat je tekst, zet hem dan op een spreuk tegeltje en bekijk het voorbeeld voor je bestelt.